زمان مورد نیاز مطالعه : 5 دقیقه
چگونه هورمون ها روی وزنتان تاثیر می گذارند ؟ نویسنده : مریم نوروزی / مشاور تغذیه

چگونه هورمون ها روی وزنتان تاثیر می گذارند ؟

هورمون ها پیام رسان های شیمیایی هستند که از غدد درون ریز و برون ریز ترشح شده و در بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیکی بدن نظیر رشد و نمو، متابولیسم، اعمال جنسی، خلق و خو، اشتها و ..... موثر می باشند.

عدم تعادل هورمونی زمانی اتفاق می افتد که به دلیل اختلال در عملکرد غدد درون ریز و برون ریز، هورمون ها کمتر با بیشتر از حد طبیعی ترشح شده و باعث ایجاد تاثیرات منفی روی بدن افراد می شوند. یکی از این اثرات تغییرات وزن بدن است. به عبارتی اختلال هورمونی یکی از مواردی است که باعث تغییرات وزن شده و باعث ایجاد نارضایتی در افراد می شود.

در مقاله زیر به معرفی هورمون هایی که در کنترل وزن نقش دارند می پردازیم

کدام هورمون ها در ایجاد حس سیری و گرسنگی نقش دارند

هورمون ها با تنظیم اشتها به حفظ سطح انرژی بدن کمک می کنند. برخی از هورمون ها اشتها را تحریک می کنند و برخی دیگر باعث سرکوب اشتها می شوند. عدم تعادل در ترشح این نوع هورمون ها با افزایش وزن یا کاهش وزن همراه است.

هورمون های محرک اشتها و گرسنگی 

وقتی بدن به غذا نیاز دارد تحریک سیستم اندوکرین و سیستم عصبی، فرد را وادار به غذا خوردن می کند. برخی از هورمون ها موجب افزایش اشتها می شوند و محرکی برای گرسنگی به شمار می آیند. تعدادی از این هورمون ها عبارتند از :

هورمون گرلین

یکی از هورمون هایی که در هنگام گرسنگی ترشح می شود، هورمون گرلین است. این هورمون از معده ترشح می شود و  ناحیه ای از هیپوتالاموس که مسئول ایجاد حس گرسنگی است را تحریک کرده و میل به غذا خوردن را در فرد افزایش می دهد.

هورمون گرلین نقش های دیگری نظیر شرکت در چرخه خواب و بیداری، متابولیسم گلوگز، مهار ترشح انسولین، تنظیم گلوکونئوژنز و گلیکوژنولیز، پیشگیری از تحلیل توده عضلانی، تنظیم سنتز و متابولیسم توده استخوانی ..... دارد.

وقتی معده خالی است سطح هورمون گرلین در بدن افزایش و پس از پر شدن معده سطح این هورمون کاهش می یابد. افزایش غیر طبیعی ترشح هورمون گرلین در بدن اشتها را افزایش داده باعث کند شدن متابولیسم می گردد.

برخی از مطالعات نشان داده اند که  حساسیت  گیرنده های هورمون گرلین ( GHS-R ) در افراد چاق در مقایسه با سایر افراد بیشتر است، به همین دلیل آنها تمایل بیشتری برای پرخوری و دریافت مواد غذایی دارند. علاوه بر این سطح هورمون گرلین در افرادی که تازه شروع به رعایت رژیم غذایی برای کاهش وزن کرده اند نیز افزایش می یابد که نوعی مکانیسم طبیعی بدن برای مبارزه با کاهش کالری دریافتی است.

راهکارهای کاهش سطح هورمون گرلین برای کمک به کنترل اشتها 

حفظ وزن در محدوده طبیعی

مطالعات نشان داده اند که سطح هورمون گرلین در افراد چاق بالاتر است بنابراین حفظ وزن در محدوده طبیعی مانع از افزایش غیر طبیعی این هورمون در بدن می گردد.

خواب کافی

خواب کم با افزایش سطح هورمون گرلین همراه است. توصیه می شود برای کنترل اشتها و جلوگیری از پرخوری به کیفیت خوابتان توجه نمایید .

افزایش توده عضلانی

افزایش توده عضلانی به کنترل سطح هورمون گرلین کمک می کند. احتمال افزایش غیر طبیعی این هورمون در افرادی که توده ماهیچه ای کمی دارند، وجود دارد.

دریافت کافی پروتئین در برنامه غذایی

رژیم های غذایی پرپروتئین به افزایش احساس سیری، کنترل اشتها و کاهش سطح هورمون گرین کمک می کند.

موتیلین

موتیلین نوعی هورمون پپتیدی است که از روده کوچک ترشح می شود. این هورمون در شرایط گرسنگی با القای انقباضاتی در معده و دستگاه گوارش و ارسال سیگنال هایی به مغز باعث احساس گرسنگی می شود.

نوروپپتید Y (NPY)

نوروپپتید Y یک شاخه ای از اسیدهای آمینه است که از سلول های مغز ترشح می شود و باعث ایجاد حس گرسنگی می شود. تولید و ترشح این هورمون تحت تاثیر هورمون های گرلین و لپتین قرار می گیرد.

هورمون های سیری و مهار کننده اشتها

برخی از هورمون ها هنگام سیری ترشح شده و اشتهای افراد را کاهش می دهد . این هورمون ها عبارتند از :

هورمون لپتین

هورمون لپتین از بافت چربی ترشح می شود و بر قسمتی از هیپوتالاموس که مسئول ایجاد سیری و گرسنگی است، اثر می گذارد. به آن هورمون سیری و مهار کننده اشتها  نیز می گویند. در واقع هورمون لپتین با ارسال سیگنال به مغز مانع از پرخوری و دریافت اضافی غذا  می شود و بدن را واردار به تولید انرژی از سوخت چربی خود می کند. علاوه بر آن این هورمون در باروری، واکنش های ایمنی و عملکرد مغزی نیز شرکت دارد.

مقاومت به لپتین چیست ؟

توده چربی در افراد چاق بیشتر از سایر افراد است. همانطور که در بالا نیز اشاره شد هورمون لپتین از سلول های چربی ترشح می شود بنابراین سطح این هورمون در افراد چاق بیشتر است ولی اختلال در عملکرد لپتین و مقاومت گیرنده های آن باعث عدم استفاده از ذخایر توده چربی برای تولید انرژی شده و متابولیسم کاهش می یابد. به همین دلیل است که هر چقدر کالری کمتری دریافت می کنند لاغر نمی شوند و برنامه کاهش وزنشان با شکست مواجه می شود.  به این حالت مقاومت به لپتین گفته ی شود که متاسفانه بسیاری از افراد چاق مبتلا به این عارضه هستند. معمولا  احتمال مقاومت به لپتین در افرادی که بیشترین تجمع چربی را در ناحیه بالاتنه خود دارند، وجود دارد. 

چرا مقاومت به لپتین ایجاد می شود ؟

در زیر به تعدادی از دلایل ایجاد کننده مقاومت به لپتین می پردازیم

التهاب

یکی از علت های مهم ایجاد کننده مقاومت به لپتین التهاب در بدن است. التهاب حساسیت گیرنده های هیپوتالاموس را به هورمون لپتین کاهش می دهد.

رادیکال های آزاد

افزایش رادیکال های آزاد در جریان خون با افزایش متابولیسم چربی ها در مغز در ارسال سیگنال به مغز توسط هورمون لپتین اختلال ایجاد می کند.

افزایش ترشح هورمون لپتین

افزایش غیر طبیعی ترشح هورمون لپتین نیز در ایجاد مقاومت به این هورمون نقش دارد.

چگونه مقاومت به لپتین را کاهش دهیم ؟

هنوز به صورت قطعی مشخص نشده که آیا می توان مقاومت به لپتین را از بین برد یا خیر ؟ در زیر به تعدادی از راهکارها که به کاهش مقاومت به لپتین کمک می نماید اشاره می کنیم

  • جلوگیری از مصرف غذاهای فرآوری شده
  • افزایش دریافت فیبرهای محلول در برنامه غذایی
  • انجام فعالیت ورزشی منظم
  • خواب کافی
  • کاهش سطح تری گلیسیرید خون
  • افزایش دریافت پروتئین در برنامه غذایی

هورمون کوله سیستوکینین

هورمون کوله سیستوکینین (CCK) نوعی هورمون است که از سلول های روده کوچک در پاسخ به پروتئین ها و چربی ها ترشح می شود. این هورمون با ارسال سیگنال هایی به مغز اشتها را کاهش داده، دریافت غذا را کنترل می نماید.

پپتید1 شبه گلوکاگن

پپتید 1 شبه گلوکاگن (GLP-1) از سلول های روده در پاسخ به مواد غذایی هضم شده ترشح می شود. GLP-1 تخلیه معده را کند می کند و با ارسال سیگنال هایی به مغز اشتها را کاهش داده و باعث ایجاد حس سیری می شود.

پپتید YY

پپتید YY نوعی هورمون است که از سلول های روده ترشح می شود. حرکات روده را کاهش می دهد و با اتصال به گیرنده های خود در مغز اشتها را کم می کند.

چگونه هورمون ها باعث تغییرات وزن می شوند؟

در بدن انسان ذخیره و تجزیه چربی در سلول ها توسط برخی از هورمون ها انجام می شود. همچنین هورمون ها در تولید و مصرف انرژی نیز نقش دارند به همین دلیل تغییرات در ترشح هورمون ها می تواند باعث تجمع چربی یا کاهش آن و تغییرات وزن شود. به عنوان مثال   هورمون های تیروئیدی مسئول تغییر متابولیسم در بدن هستند.

انسولین نیز یکی دیگر از هورمون هایی است که روی وزن تاثیر می گذارد. اختلال در ترشح هورمون انسولین و مقاومت به آن با اختلال در حس سیری و گرسنگی باعث افزایش اشتها و افزایش تجمع چربی می شود.

کورتیزول نوعی گلوکوکورتیکوئید است که نقش های مهمی در بدن برای پاسخ به استرس دارد. افزایش غیر طبیعی این هورمون باعث تجمع چربی در ناحیه شکم، افزایش اشتها، تمایل به مصرف غذاهای شیرین و پر چرب و در نهایت افزایش وزن خواهد شد.

 

کلام آخر

در پایان باید خاطر نشان کرد که علاوه بر بیماری ها، سبک زندگی نقش مهمی در تنظیم سطح هورمون های بدن دارد. پیروی از یک رژیم سالم و متعادل، خواب کافی و داشتن فعالیت بدنی منظم با ارتقا سلامت عمومی و پیشگیری از بسیاری از بیماری ها به تنظیم سطح طبیعی هورمون ها کمک می کند و مانع از تغییرات وزن خواهد شد.

 

 

References:

https://www.healthline.com/nutrition/how-hormones-influence-your-weight-all-you-need-to-know

https://www.healthline.com/nutrition/9-fixes-for-weight-hormones

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4049314/

https://www.healthline.com/nutrition/ghrelin

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17212793/

https://www.healthline.com/nutrition/leptin-101

1

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی: *
موبایل :
پرسش مورد نظرتان را وارد نمایید: *